Kabinet wil recht op informatie inperken

Het kabinet wil één van onze belangrijkste instrumenten om de overheid te controleren, de Wet open overheid, inperken. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Vandaag werd de Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid gepubliceerd waar staatssecretaris Eric van der Burg uitweidt over de plannen voor de bezuinigingen van 3.4 miljard op het overheidsapparaat. Onder het mom van “slagvaardige overheid” wordt onder andere een “hervorming van de Woo” aangekondigd.

Ons recht op informatie, vastgelegd in de Wet open overheid, bepaalt dat iedereen overheidsinformatie mag opvragen. Mede dankzij de Woo zijn grote misstanden zoals het toeslagenschandaal aan het licht gekomen. Journalisten, maar ook burgers, bedrijven en wetenschappers kunnen via de Woo overheidsdocumenten opvragen zoals nota’s, adviesrapporten en e-mails.

In de brief wordt op abstract niveau geschreven over de hervorming: “De voorstellen zullen gericht zijn op minder juridisering, lagere uitvoeringskosten en behoud van effectieve transparantie en rechtsbescherming.“

Ondertussen blijkt uit het onderzoek van Follow the Money dat het Kabinet wel degelijk concretere plannen heeft voor een inperking van de wet. Zo wordt er gekeken naar een inperking documentbegrip. Tijdens de kabinetsformatie had het ministerie van BZK al als denkrichting meegegeven dat bijvoorbeeld interne e-mails, ambtelijke adviezen en concepten niet langer opvraagbaar zouden kunnen zijn. Ook staan regelmatig Whatsapp-berichten en sms’jes ter discussie, omdat in andere Europese landen dit type documenten vaak niet opvraagbaar is. In Nederland verloopt echter een groot deel van de besluitvorming via informele kanalen.

Het is opvallend dat deze plannen er al zijn, terwijl de wetsevaluatie net van start is gegaan. Het evaluatieonderzoek dat wordt uitgevoerd door Rijksuniversiteit Groningen zal onderzoeken “hoe overheidsorganen de wet uitvoeren en wat de ervaringen in de praktijk zijn. De conclusies van het onderzoek kunnen leiden tot wijzigingen van de wet en/of tot aanbevelingen voor de overheidsorganen die de wet moeten uitvoeren”.

Ondertussen schrijft staatssecretaris van der Burg in de voortgangsbrief, dat: “Het Kabinet start, in afwachting van de evaluatie, met de voorbereiding van wetsaanpassingen om de Woo beter uitvoerbaar te maken, zodat we vaart kunnen maken met benodigde wetsvoorstellen zodra de evaluatie gereed is.” De vraag óf er wijzigingen van de wet nodig zijn staat hier niet meer ter discussie.

Open State vindt de inperkingen van de Woo een gevaarlijke stap. Het is omslachtig dat het bestuur, dat wij onder andere kunnen controleren door middel van de Wet open overheid, vervolgens eigenhandig bepaald dat dit instrument moet worden ingeperkt.

Wij dringen aan op meer openheid en transparantie in de communicatie rondom het openbaarheidsbeleid. Daarnaast is het van belang dat het Kabinet de wetsevaluatie afwacht en dat hierin de stemmen vanuit het maatschappelijke middenveld en de journalistiek voldoende worden vertegenwoordigd.