Ondernemersvertrouwen minder negatief, ondanks economische onzekerheid

Het ondernemersvertrouwen is aan het begin van het derde kwartaal van 2026 gestegen naar -5,3. Het is de grootste stijging sinds juli 2021. Deze stijging volgt wel op een sterke daling eerder dit jaar. Daarnaast ervaarde 78 procent van de ondernemers meer economische onzekerheid in het afgelopen jaar, vooral door de geopolitieke situatie zoals de crisis in het Midden-Oosten. Dit melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), MKB-Nederland en VNO-NCW op basis van de Conjunctuurenquête Nederland.

Ondernemers zijn minder negatief over de verwachting van het economisch klimaat in de komende drie maanden (-1,4) dan over de ontwikkeling daarvan in de afgelopen drie maanden (-9,3). Het ondernemersvertrouwen ligt met -5,3 onder het gemiddelde (-3,8).

Download CSVToon tabelOndernemersvertrouwenJaarMaandOndernemersvertrouwen (Gemiddelde van de deelvragen)2022jan-0,32022apr-7,62022jul-10,92022okt-20,32023jan-122023apr-6,82023jul-7,42023okt-8,72024jan-7,12024apr-5,82024jul-3,72024okt-3,12025jan-5,22025apr-7,12025jul-3,92025okt-4,12026jan-1,82026apr-14,82026jul-5,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-NederlandOndernemersvertrouwenJaarMaandOndernemersvertrouwen (Gemiddelde van de deelvragen)2022jan-0,32022apr-7,62022jul-10,92022okt-20,32023jan-122023apr-6,82023jul-7,42023okt-8,72024jan-7,12024apr-5,82024jul-3,72024okt-3,12025jan-5,22025apr-7,12025jul-3,92025okt-4,12026jan-1,82026apr-14,82026jul-5,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland

Het ondernemersvertrouwen is in bijna alle bedrijfstakken gestegen. Alleen in de autohandel en -reparatie is het vertrouwen licht gedaald. In de bouwnijverheid en de landbouw, bosbouw en visserij is het vertrouwen het sterkst gestegen. Samen met de horeca is in die bedrijfstakken het vertrouwen nog wel het laagst. Ondanks het negatieve ondernemersvertrouwen in de bouwnijverheid zijn veel andere indicatoren, zoals de verwachte orderpositie en personeelssterkte, wel positief. In de informatie en communicatie en de cultuur, sport en recreatie is het cijfer als enige licht positief. In de industrie is het ondernemersvertrouwen gestegen naar het hoogste niveau sinds begin 2022.

Download CSVToon tabelOndernemersvertrouwen per bedrijfstakBedrijfstakkenjuli 2026 (Gemiddelde van de deelvragen)april 2026 (Gemiddelde van de deelvragen)Totaal (ex. financieel of nutsbedrijven)-5,3-14,8Informatie en communicatie4,6-4,9Cultuur, sport en recreatie0,4-7,6Industrie-1,0-10,9Detailhandel (niet in auto’s)-1,1-11,8Zakelijke dienstverlening-2,8-7,6Vervoer en opslag-4,4-13,5Autohandel en -reparatie-8,0-5,2Groothandel en handelsbemiddeling-9,0-19,4Verhuur en handel van onroerend goed-11,8-16,9Bouwnijverheid-12,8-29,4Horeca-19,5-30,1Landbouw, bosbouw en visserij-21,0-36,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-NederlandOndernemersvertrouwen per bedrijfstakBedrijfstakkenjuli 2026 (Gemiddelde van de deelvragen)april 2026 (Gemiddelde van de deelvragen)Totaal (ex. financieel of nutsbedrijven)-5,3-14,8Informatie en communicatie4,6-4,9Cultuur, sport en recreatie0,4-7,6Industrie-1,0-10,9Detailhandel (niet in auto’s)-1,1-11,8Zakelijke dienstverlening-2,8-7,6Vervoer en opslag-4,4-13,5Autohandel en -reparatie-8,0-5,2Groothandel en handelsbemiddeling-9,0-19,4Verhuur en handel van onroerend goed-11,8-16,9Bouwnijverheid-12,8-29,4Horeca-19,5-30,1Landbouw, bosbouw en visserij-21,0-36,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland

In het afgelopen jaar heeft 78 procent van de ondernemers te maken gehad met toegenomen economische onzekerheid. Geopolitiek (oorlogen, handelsspanningen) is volgens 42 procent van de ondernemers de belangrijkste oorzaak hiervan. Vooral de industrie en de vervoer en opslag hebben vaak te maken met geopolitieke spanningen.

Voor bijna een kwart van de ondernemers zijn veranderingen in de vraag of markt de belangrijkste oorzaak van toegenomen onzekerheid. Voor 22 procent is de beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen de belangrijkste oorzaak. Ondernemers in de informatie en communicatie en de zakelijke dienstverlening geven deze twee opties relatief vaak aan. Volgens ruim 18 procent van de ondernemers komt de toegenomen onzekerheid door binnenlands beleid of regelgeving, vooral in de verhuur en handel van onroerend goed en de landbouw, bosbouw en visserij.

Download CSVToon tabelBelangrijkste oorzaken 1) van toegenomen economische onzekerheid in de afgelopen 12 maandenAntwoordTotaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven)Geopolitiek (bijvoorbeeld: oorlogen, handelsspanningen)42,5Veranderingen in de vraag of markt24,2Beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen22,4Binnenlands beleid of regelgeving18,5Inflatie of renteontwikkelingen14,5Anders3,6Niet van toepassing, we ervaren geen toegenomen onzekerheid21,9Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezenBelangrijkste oorzaken 1) van toegenomen economische onzekerheid in de afgelopen 12 maandenAntwoordTotaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven)Geopolitiek (bijvoorbeeld: oorlogen, handelsspanningen)42,5Veranderingen in de vraag of markt24,2Beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen22,4Binnenlands beleid of regelgeving18,5Inflatie of renteontwikkelingen14,5Anders3,6Niet van toepassing, we ervaren geen toegenomen onzekerheid21,9Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezen

Van de ondernemers die meer economische onzekerheid ervaarden, heeft bijna drie kwart maatregelen genomen. De meest genoemde maatregel was het vergroten van de interne flexibiliteit, bijvoorbeeld door personeel breder inzetbaar te maken of werkzaamheden en processen sneller aan te passen aan veranderende omstandigheden; 36 procent van de ondernemers gaf dit aan. Daarnaast reageert 23 procent van de ondernemers op toegenomen onzekerheid door financiële buffers op te bouwen en strakker liquiditeitsbeheer. 22 procent van de ondernemers verminderde hun investeringen of stelde deze uit. Ook bracht 13 procent van de ondernemers meer spreiding aan in leveranciers, klanten of markten. Grotere voorraden werd het minst vaak genoemd als maatregel voor toegenomen onzekerheid.

Download CSVToon tabelBelangrijkste maatregelen1) om met toegenomen economische onzekerheid om te gaanAntwoordTotaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven met toegenomen onzekerheid)Vergroten van interne flexibiliteit (personeel, productie, processen)35,6Opbouwen van financiële buffers, liquiditeitsbeheersing23,0Uitstel of verminderen van investeringen22,0Meer spreiding in leveranciers, klanten of markten13,2Grotere voorraden (materiaal, handelswaar)6,4Anders5,2Geen specifieke maatregelen genomen26,2Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezenBelangrijkste maatregelen1) om met toegenomen economische onzekerheid om te gaanAntwoordTotaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven met toegenomen onzekerheid)Vergroten van interne flexibiliteit (personeel, productie, processen)35,6Opbouwen van financiële buffers, liquiditeitsbeheersing23,0Uitstel of verminderen van investeringen22,0Meer spreiding in leveranciers, klanten of markten13,2Grotere voorraden (materiaal, handelswaar)6,4Anders5,2Geen specifieke maatregelen genomen26,2Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezen