Bijna kwart bedrijven heeft investeringen uitgesteld of geschrapt in laatste 12 maanden

Bijna een kwart van de bedrijven heeft in de afgelopen twaalf maanden geplande investeringen uitgesteld of daarvan afgezien. Daarnaast ervaart bijna de helft van de bedrijven belemmeringen bij het investeren. De meeste bedrijven investeren in technologie om toekomstbestendig te blijven. Dit melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), MKB-Nederland en VNO-NCW op basis van de Conjunctuurenquête Nederland van oktober 2026.

14 procent van de ondernemers heeft geplande investeringen uitgesteld in de afgelopen twaalf maanden. Ruim 2 procent heeft van geplande investeringen afgezien en ruim 7 procent heeft zowel investeringen uitgesteld als daarvan afgezien. In de verhuur en handel van onroerend goed heeft bijna de helft van de ondernemers geplande investeringen uitgesteld of heroverwogen. Ook in de horeca (37 procent) en de industrie (33 procent) gebeurde dit relatief veel. In de informatie en communicatie (15 procent) en de zakelijke dienstverlening (17 procent) stelden de minste ondernemers investeringen uit. 10 procent van de bedrijven had in de afgelopen twaalf maanden geen investeringsplannen.

Download CSVToon tabelInvesteringen uitgesteld of daarvan afgezien1), oktober 2026BedrijfstakJa, investeringen uitgesteld (% van bedrijven)Ja, van geplande investeringen afgezien (% van bedrijven)Ja, zowel uitgesteld als van investeringen afgezien (% van bedrijven)Nee (% van bedrijven)Niet van toepassing, wij hadden geen investeringsplannen (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)14,12,57,665,810,0Verhuur en handel van onroerend goed36,53,09,041,310,2Horeca23,71,911,345,517,6Industrie18,63,011,560,66,3Landbouw, bosbouw en visserij13,04,614,655,812,0Vervoer en opslag15,33,911,661,47,8Cultuur, sport en recreatie21,22,06,358,012,5Autohandel en -reparatie11,93,94,170,79,4Detailhandel (niet in auto's)8,71,09,070,610,7Bouwnijverheid12,83,12,674,76,8Groothandel en handelsbemiddeling11,82,54,271,510,0Zakelijke dienstverlening10,82,14,168,714,3Informatie en communicatie9,11,24,979,55,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)in de afgelopen 12 maandenInvesteringen uitgesteld of daarvan afgezien1), oktober 2026BedrijfstakJa, investeringen uitgesteld (% van bedrijven)Ja, van geplande investeringen afgezien (% van bedrijven)Ja, zowel uitgesteld als van investeringen afgezien (% van bedrijven)Nee (% van bedrijven)Niet van toepassing, wij hadden geen investeringsplannen (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)14,12,57,665,810,0Verhuur en handel van onroerend goed36,53,09,041,310,2Horeca23,71,911,345,517,6Industrie18,63,011,560,66,3Landbouw, bosbouw en visserij13,04,614,655,812,0Vervoer en opslag15,33,911,661,47,8Cultuur, sport en recreatie21,22,06,358,012,5Autohandel en -reparatie11,93,94,170,79,4Detailhandel (niet in auto's)8,71,09,070,610,7Bouwnijverheid12,83,12,674,76,8Groothandel en handelsbemiddeling11,82,54,271,510,0Zakelijke dienstverlening10,82,14,168,714,3Informatie en communicatie9,11,24,979,55,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)in de afgelopen 12 maanden

Ruim 48 procent van de ondernemers ervaart belemmeringen bij het doen van investeringen. Financiële beperkingen (17 procent) en onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving (14 procent) zijn daarbij de meest genoemde belemmeringen.

Ondernemers in de vastgoedsector ervaren het vaakst belemmeringen, vooral beperkingen door huidige regelgeving, vergunningen of infrastructuur (52 procent). Onzekerheid over toekomstig beleid of regelgeving wordt het vaakst genoemd in de landbouw, bosbouw en visserij en de industrie. In de zakelijke dienstverlening ervaren ondernemers het minst vaak belemmeringen bij het doen van investeringen. Download CSVToon tabelBelangrijkste belemmeringen1) bij investeringen, oktober 2026BedrijfstakFinanciële beperkingen (% van bedrijven)Onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving (% van bedrijven)Beperkingen door huidige regelgeving, vergunningen of infrastructuur (% van bedrijven)Tekort aan personeel of gespecialiseerde kennis (% van bedrijven)Onvoldoende vraag of onzekere afzetvooruitzichten (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)16,913,711,110,38Cultuur, sport en recreatie30,312,46,96,43,3Horeca25,316,614,68,66,7Verhuur en handel van onroerend goed22,411,152,23,66,5Industrie22,220,813,910,513,4Landbouw, bosbouw en visserij18,829,119,26,33,9Informatie en communicatie17,68,51,68,59,6Groothandel en handelsbemiddeling16,811,211,39,912Vervoer en opslag15,717,511,714,96,6Zakelijke dienstverlening13,98,35,511,25,8Detailhandel (niet in auto's)13,66,216,96,93,4Autohandel en -reparatie9,414,36,815,13,6Bouwnijverheid6,216,18,411,78Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)bedrijven konden maximaal twee antwoordopties kiezenBelangrijkste belemmeringen1) bij investeringen, oktober 2026BedrijfstakFinanciële beperkingen (% van bedrijven)Onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving (% van bedrijven)Beperkingen door huidige regelgeving, vergunningen of infrastructuur (% van bedrijven)Tekort aan personeel of gespecialiseerde kennis (% van bedrijven)Onvoldoende vraag of onzekere afzetvooruitzichten (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)16,913,711,110,38Cultuur, sport en recreatie30,312,46,96,43,3Horeca25,316,614,68,66,7Verhuur en handel van onroerend goed22,411,152,23,66,5Industrie22,220,813,910,513,4Landbouw, bosbouw en visserij18,829,119,26,33,9Informatie en communicatie17,68,51,68,59,6Groothandel en handelsbemiddeling16,811,211,39,912Vervoer en opslag15,717,511,714,96,6Zakelijke dienstverlening13,98,35,511,25,8Detailhandel (niet in auto's)13,66,216,96,93,4Autohandel en -reparatie9,414,36,815,13,6Bouwnijverheid6,216,18,411,78Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland1)bedrijven konden maximaal twee antwoordopties kiezen

Om toekomstbestendig te blijven investeren de meeste bedrijven (ruim 46 procent) in technologie voor bijvoorbeeld digitalisering of automatisering van processen. In de informatie en communicatie doen ondernemers dit het vaakst: 65 procent.

Bedrijven in de autohandel en -reparatie en in de bouwnijverheid investeren vooral in personeel, bijvoorbeeld door opleidingen en cursussen: 37 procent en 28 procent. Productinnovatie of R&D wordt het vaakst genoemd in de industrie (26 procent). In de vastgoedsector zijn technologie en duurzaamheid de belangrijkste investeringsgebieden.

Download CSVToon tabelVoornaamste investeringsgebied om toekomstbestendig te blijven, oktober 2026BedrijfstakTechnologie (bijv. digitalisering, automatisering) (% van bedrijven)Personeel (bijv. opleidingen/cursussen) (% van bedrijven)Duurzaamheid/maatschappelijk verantwoord ondernemen (% van bedrijven)Productinnovatie of R&D (% van bedrijven)Anders (% van bedrijven)Mijn bedrijf investeert niet met dit doeleinde (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)46,516,712,311,93,29,4Informatie en communicatie64,913,52,912,80,25,7Groothandel en handelsbemiddeling59,610,48,911,527,6Zakelijke dienstverlening53,321,76,88,31,58,4Detailhandel (niet in auto's)50,113,510,210,37,38,6Vervoer en opslag46,310,624,88,12,67,6Industrie42,113,510,526,22,25,5Autohandel en -reparatie40,437,46,82,42,110,9Verhuur en handel van onroerend goed34,911,334,90,73,914,3Cultuur, sport en recreatie34,117,424,27611,3Bouwnijverheid33,928,418,27,85,95,8Landbouw, bosbouw en visserij33,74,32218,75,915,4Horeca26,51915,13,15,331Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-NederlandVoornaamste investeringsgebied om toekomstbestendig te blijven, oktober 2026BedrijfstakTechnologie (bijv. digitalisering, automatisering) (% van bedrijven)Personeel (bijv. opleidingen/cursussen) (% van bedrijven)Duurzaamheid/maatschappelijk verantwoord ondernemen (% van bedrijven)Productinnovatie of R&D (% van bedrijven)Anders (% van bedrijven)Mijn bedrijf investeert niet met dit doeleinde (% van bedrijven)Totaal (excl. financieel of nutsbedrijven)46,516,712,311,93,29,4Informatie en communicatie64,913,52,912,80,25,7Groothandel en handelsbemiddeling59,610,48,911,527,6Zakelijke dienstverlening53,321,76,88,31,58,4Detailhandel (niet in auto's)50,113,510,210,37,38,6Vervoer en opslag46,310,624,88,12,67,6Industrie42,113,510,526,22,25,5Autohandel en -reparatie40,437,46,82,42,110,9Verhuur en handel van onroerend goed34,911,334,90,73,914,3Cultuur, sport en recreatie34,117,424,27611,3Bouwnijverheid33,928,418,27,85,95,8Landbouw, bosbouw en visserij33,74,32218,75,915,4Horeca26,51915,13,15,331Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland

Het ondernemersvertrouwen is aan het begin van het vierde kwartaal van 2026 gelijk gebleven op -5,3. Ondernemers zijn iets minder negatief over de verwachting van het economisch klimaat in de komende drie maanden (-4,0) dan over de ontwikkeling daarvan in de afgelopen drie maanden (-6,6).

Het ondernemersvertrouwen is het meest gestegen in de groothandel en handelsbemiddeling, en het meest gedaald in de vervoer en opslag. In de informatie en communicatie zijn ondernemers positiefst, in de landbouw, bosbouw en visserij het negatiefst.

Download CSVToon tabelOndernemersvertrouwenJaarMaandOndernemersvertrouwen (Gemiddelde van de deelvragen)2022jan-0,32022apr-7,62022jul-10,92022okt-20,32023jan-122023apr-6,82023jul-7,42023okt-8,72024jan-7,12024apr-5,82024jul-3,72024okt-3,12025jan-5,22025apr-7,12025jul-3,92025okt-4,12026jan-1,82026apr-14,82026jul-5,32026okt-5,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-NederlandOndernemersvertrouwenJaarMaandOndernemersvertrouwen (Gemiddelde van de deelvragen)2022jan-0,32022apr-7,62022jul-10,92022okt-20,32023jan-122023apr-6,82023jul-7,42023okt-8,72024jan-7,12024apr-5,82024jul-3,72024okt-3,12025jan-5,22025apr-7,12025jul-3,92025okt-4,12026jan-1,82026apr-14,82026jul-5,32026okt-5,3Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland

Het tekort aan arbeidskrachten blijft de belangrijkste belemmering voor de bedrijfsvoering. Aan het begin van het vierde kwartaal van 2026 geldt dat voor 32 procent van de bedrijven, nagenoeg hetzelfde (33 procent) als een kwartaal eerder. Onvoldoende vraag is voor 19 procent van de bedrijven de belangrijkste belemmering. Er worden iets vaker ‘andere oorzaken’ als belemmering genoemd (17 procent); het gaat dan voornamelijk om wet- en regelgeving, geopolitieke onzekerheid of hoge energiekosten.